به عنوان یک متخصص برنامه ریزی آموزشی چه آینده نگری در برنامه های آموزش و پرورش 1400 خواهید داشت .
بیان مساله :
آموزش و پرورش یکی از ارکان مهم توسعه کشورها می باشد چرا که هم تربیت نیروی انسانی برای تححقق اهداف را بر عهده دارد و هم در ایجاد فرهنگ نقش آفرینی می کند ، در بسیاری از کشورهای جهان باتعیین چشم انداز در واقع مقصد را تعیین می نمایند برای دستیابی به چشم انداز اهداف مشخصی را در نظر می گیرند اهدافی که در حوزه های اقتصادی ، علمی ، آموزشی ،اجتماعی ،فرهنگی و ..... و در جهت نیل به چشم انداز تنظیم می شود برای تحقق این اهداف باید مشخص نماییم که با چه استراتژی و اقداماتی ودر چه بازه زمانی قراراست مسیر توسعه را بپیماییم که در اصطلاح به آن برنامه ریزی می گویند از انجا که برنامهریزی، فرایندی برای رسیدن به اهداف است. بسته به فعالیتها، هر برنامه میتواند بلندمدت، میانمدت یا کوتاهمدت باشد. برنامهریزی، مهمترین و کلیدیترین کار برای رشد و توسعه است.
برنامهریزی یا طرحریزی مراحلی داردکه قالب تعاریف به موارد زیر اشاره می کنند :
- تدوین رسالت سازمان
- تعیین هدف، یافتن و ساختن راه وصول به آن، اهداف خرد و کلان
- ارزیابی فرصتها و تهدید ها و ضعف ها و قوت ها و تشخیص اینکه در کجا قرار داریم
- تدوین استراتژیها ، تجسم و طراحی وضعیت مطلوب در آینده و یافتن و ساختن راهها و وسایلی که رسیدن به آن را فراهم کند
- اجرای استراتژی های تصمیمگیری در موردبرنامه عملیاتی اینکه چه کارهایی باید انجام گیرد، طراحی عملیاتی که شیئی یا موضوعی را بر مبنای شیوهای که از پیش تعریف شده، تغییر بدهد
- ارزیابی و بازخورد
بنا بر این برای مهم است که ما بدانیم قرار است به کجا و چگونه حرکت کنیم و ابزارها ، امکانات و کاستی ها کجاستد و برای آن آینده نگری کنیم
تدوین رسالت آموزش و پرورش : رسالت آموزش و پرورش بر اساس اسناد بالا دستی رسیدن به مراتبی از حیات طیبه است
اهداف آموزش و پرورش : تربیت انسانهای صالح و توسعه یافته در تمامی ابعاد تحت عنوان ساحتهای 6 گانه سند تحول بنیادین
۱- ساحت تربیتی اعتقادی، عبادی و اخلاقی :– پذیرش آزادانه و آگاهانه دین اسلام – تلاش مداوم جهت ارتقای ابعاد معنوی وجودی خویش و دیگران از طریق برقراری ارتباط با خداوند (عبادت و تقید به احکام دینی) و دعوت سایرین به دینداری و اخلاق مداری – خود شناسی و دیگرشناسی برای پاسخگویی مسئولانه به نیازها، محدودیتها و پیشرفت ظرفیتهای وجودی خویش و دیگران.– تلاش پیوسته برای حضور مؤثر و سازنده دین و اخلاق در تمام ابعاد فردی و اجتماعی
۲- ساحت تربیت اقتصادی و حرفهای :– تدبیر امر معاش و زندگی اقتصادی با درک موقعیت اقتصادی خود و جامعه و تلاش برای بهبود پیوستۀ آن – درک و فهم مسائل اقتصادی خود و جامعه (در زمینه تاریخی، فرهنگی و اجتماعی – تلاش فردی و جمعی برای تحقق غنا، کفاف، عمران، رشد و استقلال اقتصادی، حفظ و پیشرفت ثروت ملی، افزایش بهرهوری، تأمین رفاه عمومی و بسط عدالت اقتصادی و شناسایی عوامل فقر، فساد و تبعیض و تلاش جهت مقابله با آنها در سطح ملی و جهانی در جهت تشکیل جامعۀ صالح و پیشرفت مداوم آن، براساس نظام معیار اسلامی
۳- ساحت تربیت علمی و فناوری :– شناخت و بهرهگیری از نتایج تجارب متراکم بشری در حوزۀ علم و فناوری براساس نظام معیار اسلامی – بهرهگیری و ارزیابی از یافتههای علمی و فناورانه و ایجاد خلاقیت و نوآوری در آنها جهت کشف صورتهای جدید واقعیت یا خلق روشها و ابزارهای نوین برای وصول به اهداف متعالی در چهارچوب نظام معیار اسلامی – برنامهریزی و اجرای آگاهانه فعالیتهای علمی پژوهشی برای دستیابی خود و جامعه به آیندۀ مطلوب بر مبنای نظام معیار اسلامی – برقراری ارتباط سازنده با طبیعت از طریق شناخت و استفاده از طبیعت با هدف تکریم، تسخیر، آبادانی و آموختن از آن برای ایفای نقش سازنده در فعالیتهای علمی در سطح
۴- ساحت تربیت اجتماعی و سیاسی : باز شناسی، حفظ و اصلاح آداب، رسوم، هنجارها و ارزشهای جامعه در پرتو نظام معیار اسلامی– درک مناسب موقعیت اجتماعی و سیاسی خود و جامعه و مواجهۀ خردمندانه یا تحولات اجتماعی و سیاسی براساس نظام معیار اسلامی – توسعه آزادی و مرتبه وجودی خویش و دیگران در پرتو درک و اصلاح موقعیت اجتماعی خود و دیگران (اعضای خانواده، خویشاوندان، دوستان، همسایگان، همکاران و همشهریان و هموطنان و( … ) – برقراري رابطة سازنده و مناسب با ايشان بر اساس نظام معيار اسلامي و كسب صفاتي جمعي نظير احسان، مهرورزي، انصاف، خيرخواهي، بردباري، وفاق، همدلي و مسالمتجويي – آمادگی جهت تشکیل خانواده و حفظ و تداوم آن به مثابۀ مهمترین نهاد تحقق بخش جامعۀ صالح براساس ارزشهای نظام معیار اسلامی – تعامل شایسته با نهاد دولت و سایر نهادهای مدنی و سیاسی و کسب شایستگیهایی نظیر رعایت قانون، مسئولیتپذیری، مشارکت اجتماعی و سیاسی و پاسداشت ارزشهای اجتماعی در جهت شکلگیری جامعۀ صالح و پیشرفت مداوم آن براساس نظام معیار اسلامی– بازشناسی فرهنگ و تمدن اسلامی – مشارکت جمعی مؤثر در حیات اجتماعی و سیاسی با رعایت اصول حقطلبی، حفظ کرامت و عزت، ظلم ستیزی، عدالتخواهی.
۵- ساحت تربیت زیستی و بدنی :– درک ویژگیهای زیستی خود و پاسخگویی مسئولانه به نیازهای جسمی و روانی خویش – تلاش پیوسته جهت حفظ و ارتقای سلامت و بهداشت جسمی و روانی خود و دیگران بر اساس نظام معیار اسلامی– بصیرت نسبت به سبک زندگی انتخاب شده و ارزیابی پیامدهای آن دربارۀ خود، جامعه و طبیعت براساس نظام معیار اسلامی– تلاش فردی و جمعی برای حفظ و ارتقای سلامت و ایمنی افراد جامعه در سطح محلی، ملی و جهانی براسای نظام معیار اسلامی– کوشش مداوم فردی و جمعی برای حفاظت از محیط زیست و احترام به طبیعت بر اساس نظام معیار اسلامی
6-ساحت تربیت زیبایي شناختی و هنری :– درک معنای پدیدهها و هدف رویدادهای طبیعت / هستی برای دستیابی به درک کلی از جهان هستی و جایگاه خویش در آن بر اساس نظام معیار اسلامی – رمزگشایی و رمز گردانی از پدیدههای آشکار و پنهان طبیعت / هستی و ابراز آن به زبان هنری - رک زیباییهای جهان و آفرینش به منزلۀ مظاهر جمال و کمال الهی و ارتقای ذائقه زیباشناسانۀ خود – بهرهگیری از قدرت تخیل خود در خلق آثار هنری با هدف حفظ تعالی میراث هنری در سطح ملی و جهانی .
ارزیابی فرصتها و تهدید ها و ضعف ها و قوت ها و تشخیص اینکه در کجا قرار داریم
بررسی وضعیت موجودآموزش و پرورش در زیر نظامهای 6 گانه
رهبری و مدیریت ( نقاط ضعف): برنامه ریزی های آموزش و پرورش متمرکز است و آمایش منطقه ای و محلی در آن دیده نشده است - گسترش و تنوع مدارس خاص ضمن دور کردن آموزش و پرورش از عدالت آموزشی برنامه ریزی را به شدت مشکل می نماید
منابع انسانی (نقاط ضعف): منابع انسانی نزدیک به بازنشستگی و عدم استخدام نیروی انسانی و معلم به نسبت بازنشستگان و در واقع عدم تناسب ورودی و خروجی نیروی انسانی بیش از 30 درصد کلاسها با نیروی حق التدریس اداره می شود، عدم آموزش و تربیت مدیران در سطوح مختلف واینکه قالب مدیران با توجه به تجارب خود و نه با تخصص حرفه ای مشغول به فعالیت هستند ، انگیزه معلمان با توجه به پایین بودن حقوق رو به کاهش است
بر نامه درسی (نقاط ضعف): کتابهای درسی بر مبنای برنامه درسی ملی نیست و ضمن داشتن حجم و محتوای بسیار زیاد ،دانش آموزان را برای زندگی آماده نمی کند و با دنیای واقعی دانش آموزان مرتبط نیست
فضا ،تجهیزات و فناوری (نقاط ضعف): بودجه مناسب برای امور پژوهشی در نظر گرفته نشده است ، فضاهای آموزشی قالبا عمر بالایی دارند و مناسب برای آموزش نیستندو قالبا برای آزمایشگاه و کارگاه فضای مناسب ندارند
منابع مالی ( نقاط ضعف): بودجه محدود بطوری که قالب بودجه آنحدود 97 درصد صرف حقوق می شود
پژوهش و ارزشیابی (نقاط ضعف): ارزشیابی محفوضات محور است و صرفا به نمرات و کمیتها می پردازد و توجه عمده ای به کیفیت ندارد ف هدف گذاری دانش آموزان و فرهنگ خانواده ها بر اساس رقابت فردی برای ورود به دانشگاه و کنکور است، استعداد یابی و توجه به تفاوتهای فردی کاملا نادیده گرفته شده
تدوین استراتژیها ، تجسم و طراحی وضعیت مطلوب در آینده
پیش بینی وضعیت مطلوب آموزش و پرورش در زیر نظامهای 6 گانه
رهبری و مدیریت: برنامه ریزی های آموزش و پرورش از متمرکز به غیر متمرکز و یا نیمه متمرکزشود ، آمایش منطقه ای و محلی در آن دیده شود - عدالت آموزشی و یکی شدن مدارس انجام و تنوع مدارس خاص کاهش یابد
منابع انسانی( نقاط ضعف): نیروی انسانی مناسب تربیت و استخدام شود خصوصا برای پستهای مدیریتی ،ارتقای وضعیت حقوق و رضایت مندی نیروی انسانی و معیشت آنها مورد توجه قرار گیرد
بر نامه درسی (نقاط ضعف): کتابهای درسی بر مبنای برنامه درسی ملی و بر مبنای دنیای واقعی طراحی و تنظیم شود به صورتی که ،دانش آموزان را برای زندگی آماده کند
فضا ،تجهیزات و فناوری (نقاط ضعف): بودجه مناسب برای امور پژوهشی در نظر گرفته شود ،باز سازی فضاهای آموزشی در دستور کار قرار گیرد .
منابع مالی ( نقاط ضعف): بودجه مناسب برای پوشش همه فعالیتهای آموزش و پرورش دیده شود
پژوهش و ارزشیابی (نقاط ضعف): ارزشیابی کیفی در دستور کار و یاد گیری سطوح بالاتر از دانش مد نظر قرار گیرد و برنامه های مناسب برای استعداد یابی و توجه به تفاوتهای فردی لحاظ شود .
اجرای استراتژی های تصمیمگیری در موردبرنامه عملیاتی
استراتژی های مورد نیاز :
بالابردن قدرت چانه زنی در سطوح بالای سیاستگذاری کشور مثل مجلس و دولت برای آشنا کردن آنها با اهمیت آموزش و پرورش و نقش آن در توسعه و قانع کردن آنها برای بازنگری در سیاستهای تامین بودجه و تخصیص درصد بیشتری از درآمد کشور به آموزش و پرورش
توجه به تامین نیروی انسانی کیفی و انجام آموزش های بدو ورود و ضمن خدمت و آموزش های مهارتهای تخصصی و حرفه ای آنهاو بکار گیری انسانهای خلاق و منعطف که تسلط بر روشهای تدریس پیشرفته داشته باشند ( روش تدریس معکوس )
ایجاد ارتباط های بین سازمانی برای مشارکت فکری و . . . . .در تدوین برنامه ها ( کار تیمی با سازمانهای اجتماعی و شهری )
بازنگری در تالیف کتب درسی با رویکرد کاهش حجم کتابها ، بروز سازی و مطابق با فناوری های جدید و تهیه راهبر های متفاوت برای شناخت و بارور سازی استعداد های دانش آموزان
توجه به نقش پژوهشی و افزایش پژوهش سرا های دانش آموزی با رویکرد گسترش مهارت آموزی و کار آفرینی و محوریت آینده پژوهی و آینده نگری در واقه پژوهش سرا ها باید الگو ساز و مسیر یاب تربیت اینده سازان و دانش آموزان باشد و بتواند ایده ها را به پدیده تبدیل کند
توجه به هنرستانهای فنی و حرفه ای و کار دانش برای تربیت تکنسینهای توانمند و خلاق برای توانایی تولید و ایجاد کار و فعالیتی که تولید ثروت نماید
ایحاد یک مرکز مطالعات علمی و فناوری برای پی گیری فناوریهای روز دنیا ، رسد پیشرفتهای علمی جهان ،دریافت باز خورد مداوم در خصوص عملکرد آموزش و پرورش و بهبود فرآیند از طریق دریافت نقطه نظرات اندیشمندان ،جامعه ،کار کنان و دانش آموزان و مقایسه مداوم فعالیتها با کشور های پیشرفته و توسعه یافته موفق و الگو برداری ازآنها البته بصورت بومی سازی شده .
تغییر شرایط ورود به دانشگاه از امتحان کنکور به فعالتهای فرآیندی طول دوره تحصیلی ، تاکید بر ایجاد محیط های شاد و مفرح آموزشی در مدارس با تغییر محیطهای یادگیری در دانشگاهها، کارخانجات ، سازمنهای دانش بنیان و . . . . . .
تنظیم برنامه های پیشگیرانه آسیبهای اجتماعی با توجه به عصر ارتباطات و امکانات متعدد برای ایجاد انحراف در دانش آموزان ، با توجه ویزه به مهارتهای اجتماعی فبالا بردن اعتقادات و باور های دینی دانش آموزان با برگزاری نشستهای تخصصی با فرهیختگان و نخبگان در همه سطوح کار کنان ،معلمان ف دانش آموزان و اولیا
افزایش دسترسی و سرعت اینترنت بعنوان یکی از منابع علمی و دریافت مقالات علمی و توجه ویژه به هوشمند سازی و تولید محتوای الکترونیکی برای یادگیری عمیق تر و ماندگار تر و نهایتا ایجاد تغییر رفتار .
تربیت دانش آموزان با توانایی تغییر ،مسولیت پذیر ، خود کنترل ومعتقدو با ایمان با رشد و توسعه همه ابعاد شخصیتی و استعداد ها با هدایت تحصیلی مناسب و توجه به مطالب آموزشی فوق برنامه با رویکرد محیط زیست ، زیبایی و هنر ، اقتصاد حرفه ای ، کار آفرینی و اشتغال ، تسلط بر کامپیوتر و زبان ، اخلاق انسانی و دینی
ارزیابی و بازخورد
هر سازمانی برای پیشرفت و ارتقانیاز به کنترل و هدایت دارد بهترین سیستم کنترل خود کنترلی است و بهترین هدایت برا اساس آگاهیهای واقعی از نگرشها وعملکرد ها واقع می شود در این موضوع برای در یافت اطلاعات صحیح می بایست بر اساس الگو و نظریه های اجرا شده موفق اقدام کرد .بکار گیری روش EFQM یا همان مدیریت کیفیت می تواند کمک نماید چرا که در این سیستم با استفاده از باز خورد های گرفته شده از نتایج مشترین ،نتایج کار کنان ،نتایج جامعه و نتایج کلی عملکردی مورد مطالعه قرار می گیرد و می تواند رهنمای خوبی در ابعاد مختلف باشد
نتیجه گیری
آینده نگری آموزش و پرورش موضوعی است که مورد مطالعه قرار می گیرد و پیشنهاداتی برای آن متصور هستیم مثل جهانی شدن و بین المللی شدن ،کار آفرینی ، توسعه ، نگهداشت محیط زیست و . . . .اما سه موضوع در این آینده نگری اهمیت ویژه ای دارد اول اینکه بر نامه ریزان از الگو های موفق استفاده کنند و برنامه های آنها را بومی سازی نمایند دوم اینکه عملگرایی ملاک دستیابی به موفقیت است و هر برنامه ای هرچقدر هم خوب نوشته شود اما قابلیت عملیاتی شدن آن ایجاد نشود نمی تواند به تغییر و تحول منجر شود سوم اینکه جها به سرعت به سمت تخصصی و منطقه ای شدن پیش می رود و توجه به بوم شناسی و آمایش منطقه ای و محلی برای تحقق اهداف و چشم اندازها بسیار مهم است
امید که آموزش و پرورش کشورمان با کمک گرفتن از نظریه پردازان و متحصصان علمی و دانشگاهی ، افراد با تجربه و مشارکت تمامی سطح بتواند هدف گذاری های مد نط را اجرایی نماید و در آینده ای نزدیک شاهد خلق زیبایی هادر عرصه های مختلف اقتصادی ،اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی و . . . باشیم و سایر کشور ها از ما بعنوان یک الگوی موفق یاد کنند .
معرفی : حمید رضا مولایی